Þriðjudaginn 8. júlí, 2003 - Minningargreinar
JÓHANNES GEIR JÓNSSON
Jóhannes Geir Jónsson fæddist á Sauðárkróki 24. júní 1927. Hann lést á Landspítala - háskólasjúkrahúsi 29. júní síðastliðinn. Foreldrar Jóhannesar Geirs voru Jón Þ. Björnsson frá Veðramóti, kennari og síðar skólastjóri á Sauðárkróki, f.
 |
|
|
Jóhannes Geir Jónsson fæddist á Sauðárkróki 24. júní 1927. Hann lést á Landspítala - háskólasjúkrahúsi 29. júní síðastliðinn. Foreldrar Jóhannesar Geirs voru Jón Þ. Björnsson frá Veðramóti, kennari og síðar skólastjóri á Sauðárkróki, f. í Háagerði á Skagaströnd 15.8. 1882, d. í Reykjavík 21.8. 1964, og kona hans, Geirlaug Jóhannesdóttir húsfreyja, f. í Eyjafirði 28.7. 1892, d. á Sauðárkróki 6.4. 1932.
Jóhannes Geir var sjöundi í röð tíu systkina. Systkini hans eru: 1) Stefán, arkitekt í Reykjavík, 1913-1989, kvæntur Ernu Ryel, vefara og húsfreyju, 1914-1974. Sonur þeirra er Stefán Örn; 2) Jóhanna Margrét húsfreyja, 1915-1985, gift John Kristian Bjerkli, 1913-1952. Sonur þeirra er Jón Stefán; 3) Þorbjörg, skólastjóri Hjúkrunarskóla Íslands, f. 1917; 4) Sigurgeir gjaldkeri, 1918-1996. Sonur hans og Elínar Kristbergsdóttur er Kristján Skúli; 5) Björn, læknir í Swan River í Kanada, 1920-1995, kvæntur Iris M. Fitzgerald. Börn þeirra eru Jón, Randver Fitzgerald, Atli Brian og Álfheiður Sheila. Dóttir Björns og Önnu Guðrúnar Sveinsdóttur er Geirlaug. Dóttir Björns og Elísabetar Sveinsdóttur er Guðrún Davíðsdóttir; 6) Ragnheiður Lilja, húsfreyja í St. Peters í Missouri, f. 1923, gift Robert F. Martin, 1916-1992. Börn þeirra eru Brenda, John Cyrus, Stephen Robert, Mark David og Paul Norman; 7) Gyða, vefari og húsfreyja, f. 1924, gift Otto A. Michelsen forstjóra, 1920-2000. Börn þeirra eru Óttar, Kjartan, Helga Ragnheiður og Geirlaug; 8) Ólína Ragnheiður húsfreyja, f. 1929, gift Magnúsi Óskarssyni borgarlögmanni, 1930-1999. Börn þeirra eru Jón Þorbjörn, Óskar, Hildur og Haukur; 9) Geirlaugur bókbindari, f. 1932, kvæntur Jóhönnu Jóhannsdóttur húsfreyju, f. 1922. Dætur þeirra eru Hrönn og Sigríður Hulda.
Sonur Jóhannesar Geirs og Ástu Sigurðardóttur rithöfundar, f. 1.4. 1930, d. 21.12. 1971, er Geir Reginn kerfisfræðingur, f. 27.3. 1949, sonur hans er Eysteinn, f. 1972.
Jóhannes Geir ólst upp á Sauðárkróki, gekk í barnaskólann og unglingaskólann þar og var tvo vetur í Menntaskólanum á Akureyri 1941-43. Hann nam við Handíða-og myndlistarskólann 1946-48, þar sem aðalkennarar hans voru Kurt Zier og Kjartan Guðjónsson. Árið 1948-49 var hann í Konunglegu listaakademíunni í Kaupmannahöfn, þar sem hann naut handleiðslu Axels Jörgensen. Jóhannes Geir hélt um tylft einkasýninga og tók þátt í á þriðja tug samsýninga, heima og erlendis. Verk eftir hann er að finna í öllum helstu listasöfnum landsins og að auki í einkasöfnum austanhafs og vestan.
Jóhannes Geir er af mörgum talinn meðal helstu fulltrúa hins tjáningarríka raunsæis, þ.e. expressjónismans, í íslenskri myndlist. Meðal þekktustu myndverka hans eru "endurminningarmyndirnar" svonefndu, olíumálverk, teikningar og pastelmyndir frá árunum 1964-70, þar sem listamaðurinn gengur á hólm við ýmsar sársaukafullar tilfinningar og minningar frá æskuárum. Á seinni árum beindi Jóhannes Geir sjónum sínum aðallega að íslensku landslagi, einkum og sér í lagi staðháttum í heimabyggð sinni, og gæddi myndefni sitt sjaldgæfum ljóðrænum þokka og sögulegu innsæi.
Útför Jóhannesar Geirs verður gerð frá Dómkirkjunni í dag og hefst athöfnin klukkan 13.30.
Horfinn er yfir móðuna miklu minn góði og trausti vinur, Jóhannes Geir, og mun enginn fylla það skarð sem hann skilur eftir. Vinskapur okkar hófst þegar ég var fjögurra ára, en móðir mín, Þorbjörg Jónsdóttir og Jóhannes, voru nánir vinir um árabil.
Þegar ég hugsa um Jóhannes og allar þær góðu stundir sem við áttum saman koma upp í hugann hundruð minningabrota og ætla ég að draga fram nokkur slík dæmi sem lýsa vel þessum einstaka manni.
Ein af mínum fyrstu minningum um Jóhannes er frá myndlistarsýningu í Norræna húsinu. Ég var fimm ára gömul og hljóp um salinn þveran og endilangan, benti á myndirnar og hrópaði hátt og snjallt. "Ljótt, ljótt, flott, ljótt." Móðir mín reyndi að þagga niðri í mér en Jóhannes gekk með mér um sýningarsalinn og útskýrði fyrir mér hvernig hann túlkaði málverkin og hverju hann héldi að málarinn vildi ná fram. Héldu svo þessir listfræðilegu fyrirlestrar áfram eftir það, en við fórum oft saman á sýningar þegar tækifæri gafst.
Jóhannes var með afbrigðum barngóður og hændi að sér svo mörg börn að oft og tíðum fékk hann ekki vinnufrið fyrir litlum vinum sem vildu koma í heimsókn, til að fá að teikna og gæða sér á góðgæti sem hann átti alltaf nóg af.
Hann var líka svo einstaklega þolinmóður við börn. Ég minnist þess að þegar ég var um það bil sjö ára gömul og hann kom í kvöldmat kvartaði móðir mín oft yfir því að maturinn væri að eyðileggjast á meðan hann las samviskusamlega fyrir mig kafla eftir kafla úr Dagfinni dýralækni. Svo var það nokkrum árum seinna að ég minnist þess að hann eyddi heilmiklum tíma í að útskýra fyrir mér muninn á expressjónisma og impressjónisma, svo dæmi séu tekin. Hann talaði alltaf við börn af virðingu og vanmat aldrei skilning þeirra.
Ég hafði mjög gaman af að hlusta á hann segja frá, því hann studdi oft mál sitt með því að sýna mér dæmi úr hinum fjölmörgu listaverkabókum sem hann átti. Ég bý að þessari fræðslu enn í dag. Á unglingsárum mínum lagði hann sig fram um að kynna fyrir mér listir og menningu.
Annar áberandi eiginleiki Jóhannesar var hve örlátur hann var og tók höfðinglega á móti gestum. Eftir að hafa boðið upp á kræsingar, eins og brauð með rækjusalati, bláber með rjóma og kökur, leysti hann oft gesti og gangandi út með gjöfum. Seinast þegar ég sá hann í vor vildi hann endilega senda mig með bók um Ísland á þýsku til að gefa tengdaforeldrum mínum en þau eru af þýsku bergi brotin. Hann var duglegur að senda þessar bækur um Ísland út um allan heim, því hann var þjóðrækinn með afbrigðum og stoltur af Íslandi og íslenskri náttúru.
Ef svo illa vildi til að hann hafði enga bók til að gefa sætti hann sig við að lána nokkrar bækur í staðinn. Hann gaf líka gífurlegan fjölda af jólagjöfum og voru það alltaf bækur, en svo var hann í mestu vandræðum með að pakka þeim öllum inn. Ég hjálpaði honum oft. Þá sátum við lengi, ég að pakka en hann að skrifa jólakveðjurnar.
Ég er þakklát fyrir hvað ég naut góðs af örlæti hans í gegnum tíðina. Þegar ég var yngri keypti hann handa mér alvörupastelliti og þurrpastel, fínar litablokkir og fallegar bækur. Þegar ég fór sjálf í listnám erlendis hélt hann áfram að senda mér bækur og klassíska tónlist, og nokkrum sinnum sendi hann mér rausnarlegar ávísanir.
Hann gat ekki hugsað sér að ég og listsköpun mín þyrfti að líða fyrir fjárskort og fátækt eins og hann bjó við á námsárum sínum við Listaakademíuna í Kaupmannahöfn. Þar neyddist hann oft til að mála á maskínupappír sem varð til þess að þessar myndir skemmdust meira og minna. Jóhannes gaf okkur Michael fallegt málverk í brúðargjöf, sem hangir hérna í stofunni okkur í London.
Að horfa á þetta málverk er eins og að horfa út um glugga heim til Íslands og á Heiðmörkina með Bláfjöllin í baksýn, böðuð gylltri kvöldsólinni. Það minnir mig alltaf á hann og það minnir mig á Ísland.
En ég var ekki sú eina sem naut góðs af stuðningi og gjafmildi Jóhannesar því hann átti nokkra vini úr kynslóð yngri listamanna sem hann hvatti til dáða og studdi við. Við erum lánsöm að hafa átt svona góðan vin og læriföður.
Jóhannes lifði fyrir myndlistina og þurfti ekki að vinna fyrir sér á annan hátt frá þrítugsaldri. Það var svo gaman að horfa á hann mála. Hann lærði aldrei að keyra bíl og eftir að ég tók bílpróf fór ég stundum með honum út að mála.
Við keyrðum um þangað til hann sá eitthvað í landslaginu sem heillaði hann, þótt ég sæi stundum ekki neitt merkilegt við mótífið sem hann ætlaði að mála. En þá ráðlagði hann mér að píra augun og viti menn. Ég sá nokkurn veginn hvað hann var að tala um. Síðan kom hann sér vel fyrir í framsætinu, með blokkina á hnjánum og litakassann í glugganum og byrjaði að mála.
Það er vægt til orða tekið að segja að hann hafi málað af innlifun, því hann málaði bókstaflega með öllum líkamanum. Hann kastaðist til og frá, rumdi og stundi og stakk pastelkrítinni ótt og títt ofan í blokkina í þessum hamförum. Hann var ekki lengi að skissa, svo sem 15-30 mínútur. Ég held að honum hafi legið svona mikið á að missa ekki af augnablikinu. Þetta var stundum eitthvert ljósbrot sem entist aðeins í nokkrar sekúndur sem hann varð að ná.
Stundum reyndi ég að teikna sama mótífið sem við bárum síðan saman, hörmungina mína og enn eitt snilldarverkið hans. Þá útskýrði hann fyrir mér hverskonar "kompósisjón" eða uppbyggingu hann hafði unnið með og hvernig hann lokaði myndinni sinni með litum og formum. Það voru sannkölluð forréttindi að fá svona kennslustundir. Síðan fórum við og fengum okkur heitt súkkulaði og kökur, eða þá fisk og franskar kartöflur, en Jóhannes var mikill sælkeri.
Þetta voru mér ómetanlegar stundir og ég vildi óska að ég hefði haft tök á því að keyra hann oftar í seinni tíð.
Jóhannes var feiknagóður penni og skrifaði hin skemmtilegustu bréf, oft ríkulega myndskreytt. Hann skrifaði frjálslega og myndrænt um það sem hann var að gera eða vinna við, hvað hann var að lesa eða hvað hann hafði upplifað.
Jóhannes var mjög vel lesinn í Íslendingasögum, einkum Sturlungu, og fengu Sauðkrækingar hann til að mála heila seríu af olíumálverkum, pastelmyndum og teikningum úr Sturlungu. Hann var himinlifandi yfir þessu verkefni og lifði sig svo inn í söguna að það hljómaði eins og hann hefði upplifað þessa atburði og þekkti sögupersónurnar persónulega. Útkoman er stórvirki að mínum dómi og kallaði hann þessa listaverkaröð "Á Sturlungaslóð í Skagafirði".
Þótt Jóhannes hafi alltaf verið afkastamikill málari dáðist ég að kraftinum, seiglunni og úthaldinu hjá honum síðastliðin þrjú ár. Þrátt fyrir erfið veikindi málaði hann á þessu tímabili rúmlega 200 málverk og fjöldann allan af pastelskissum. Að mínu mati eru þessar myndir með þeim bestu sem hann málaði, fullar af krafti og þrótti en jafnframt ljóðrænar og seiðandi.
Jóhannes þjáðist um tíma af svokallaðri "listamannaveiki" sem lýsir sér í nagandi efasemdum um eigið ágæti. Sem betur fer vann hann samt bug á þessari "veiki" og hélt stóra sýningu í Húsi málaranna á Eiðistorgi í mars síðastliðnum. Sýningin hlaut metaðsókn, gagnrýnin var með afbrigðum góð og toppsala. Jóhannes var alsæll með móttökurnar og var í sigurvímu þó svo að hann væri örþreyttur á eftir.
Ég hafði áhyggjur af að hann gæti kannski ekki málað eftir að heilsunni fór að hraka, en hann hélt áfram að mála fram síðustu stundu. Ég talaði við hann í síma á afmælisdaginn hans núna 24. júní og var hann þá nýkominn heim eftir að hafa málað tvær skissur af Eiríksjökli, farið síðan í kaffiboð til vina sinna í sumarbústað og ætlaði í kvöldboð með kræsingum á eftir. Hann lést fimm dögum síðar.
Jóhannes var fyrirmynd á margan hátt. Hann var hreinn og beinn, heiðarlegur, laus við hroka, gafst aldrei upp þótt á móti blési og fylgdi ávallt eigin sannfæringu. Hann skilur ekki bara eftir hlýjar minningar hjá þeim sem voru svo lánsamir að kynnast honum, þessum góða og fádæma skemmtilega manni, heldur skilur þessi mikli listamaður eftir sig þúsundir málverka og teikninga sem eiga eftir að gleðja augu og auðga anda komandi kynslóða og halda minningu hans á loft um ókomin ár.
Ég votta einkasyni hans, Geir Regin, Laugu frænku hans, eftirlifandi systkinum og öðrum ættingjum mína dýpstu samúð.
Inga Lísa Middleton.
Í upphafi fikrar myndavélin sig upp fjallshlíðina uns komið er upp yfir brúnina og augað steypir sér niður í dalinn þar sem hestaatið er í fullum gangi, frýs og spörk og öskur, glamur í skeifum, sviti og blóð. Þetta er upphafið að kvikmynd um Gunnlaugs sögu ormstungu, handrit eftir Jóhannes Geir, föðurbróður minn, leikið og lýst af honum sjálfum fyrir rúmfastan ungling með hitasótt, hrollurinn dró niður hitastigin meðan senurnar runnu yfir tjaldið. Og Sibelíus samdi tónlistina. Polka fyrir ísbirni. Myndin var í fullri lengd. Jói var ljósmóðir listanna fyrir ungan dreng. Alltaf tilbúinn að leggja til, bera í mann bækur og plötur. Hlusta og skilja og fræða og liggja ekki á skoðunum sínum.
Hann hreif mann með sér í lýsingunum, hvort sem þær voru af sérkennilegu fólki á Króknum, landslaginu, orrustunni á ísnum eða kontóristum Kafka. Hann upplifði beint og hreint það sem hann sá og heyrði og skilaði því í sterkum dráttum eins og myndum á sýningu og það gallerí situr eftir þó maður hafi aldrei sjálfur komið á þá staði, hitt það fólk eða tekið þátt í þeim bardögum. En maður hefur fundið hrollinn.
Það átti ekki síður við um Sturlungumyndirnar skagfirsku sem hann málaði á á níunda áratugnum síðasta. Þegar hann lýsti þeim myndum var ekki verið að lesa af bók. Það var engu líkara en hann hefði verið þar sjálfur, legið móður undir steini og virt fyrir sér sviðið. Ég kann Skagafjörðinn utan að, sagði hann, ekki bara fjöllin og formið, heldur litina og árstíðirnar og ekki síst birtuna. Birtuna yfir landinu. Og hann kunni líka söguna og sögurnar og gat lesið þær inn í landið, sett þær á svið og leitt mann inn á sviðið. Hann bar mikla virðingu fyrir landinu. Honum gramdist sú fyrirlitning stjórnvalda gagnvart því sem birtist í skammsýni og að honum fannst yfirgangi við það.
Fyrir nokkrum árum biluðu nýrun, hann þurfti að koma til blóðhreinsunar annan hvern dag. Í stað þess að láta það verða hindrun og fjötur tókst honum að snúa stöðunni sér í hag, þessu fylgdi skipulag og afköstin voru á stundum aldrei meiri. Myndirnar urðu til fyrir hugskotssjónum í vélinni og síðan var haldið áfram við trönurnar næsta dag.
Ekkert skiptir máli nema að mála, var haft eftir honum heima hjá mér. Jóhannes gat málað. Það var það sem skipti máli.
Stefán Örn Stefánsson.
"Vísir með nýjustu fréttum, Vísir með nýjustu fréttum," kallar drengurinn á pallinum fyrir framan kaffihúsið á 28.
Það er virkur vetrardagur, nístingskalt og klukkan að verða hálffjögur. Honum finnst hann kalla hátt og myndarlega en röddin er mjó og hvell; aðeins 9 eða 10 ára. Drengurinn hlakkar til því hann veit að senn koma kallarnir í kaffi og með þeim Jói frændi sem ævinlega býður honum með. Hann fær kakó úr stálkönnu, þeyttan rjóma og pönnuköku. Kallarnir drekka kaffi og reykja sígarettur og pípur og spjalla. Sjálfur stoppar hann stutt, fær hlýjuna og næringuna og heldur svo út aftur að selja síðustu blöðin.
Á þessu árum upp úr 1960 bjó Jóhannes Geir uppi á lofti á Laugvegi 11. Hann kom reglulega í kaffi á Laugaveg 28 en veitingahúsið margfræga á Laugavegi 11 var þá ekki lengur til. Á 28 mættu fleiri listamenn og aðrir sem voru a.m.k. listamannslegir. Þetta voru allt fínustu kallar og ef Jói kom ekki þá buðu þeir mér samt oft inn. Stundum keyptu þeir líka af mér blaðið. Svona gekk þetta held ég í tvö ár, ég seldi Vísi á nær hverjum degi og kakóið og kruðeríið sem Jói gaf mér hefur eflaust kostað meira en ég græddi á blaðasölunni. Þetta var á svipuðum tíma og hann málaði ljón og tígrisdýr á tréskildi okkar bræðra, svo gapandi ógurlegar skepnur að óvinirnir í hverfinu lögðu á flótta áður en bregða þurfti sverði.
Félagsskapur okkar Jóhannesar Geirs móðurbróður míns var með ýmsum hætti í gegnum tíðina en ætíð með sama brag og lýst er hér að framan, dygg frændsemi og vinátta. Jóhannes átti fyrri hluta ævinnar heima á mörgum stöðum og flestum skrýtnum, óvenjulegum vistarverum sem gjarnan voru vinnustofur um leið. Af þeim öllum sló nú efsta hæðin í frystihúsinu á Kirkjusandi (þar sem nú er Íslandsbanki) mest í gegn hjá ungum mönnum. Það var ævintýri að koma þangað. Og alltaf fékk maður að leika lausum hala, fékk liti, pappa og blöð og mátti gera það sem manni sýndist. Það voru ekki margir sem lögðu í að leyfa það. Stundum voru stórir salir fengnir að láni og þá fékk maður að hjálpa til að preparera striga. Strekkt og borið á í stórum stíl. Við vorum alltaf að flytja og árum saman fluttum við sömu málverkin sem mér virtust fullbúin. Þegar ég spurði Jóa hvers vegna hann seldi ekki tiltekna mynd sem búið var að margflytja sagði hann að hún væri ekki eins og hann hefði ætlast til að hún yrði. Skipti þá engu máli hvort mér eða öðrum gleggri þætti myndin meira en góð, listamaðurinn var trúr sjálfum sér og ef mynd var ekki svo honum líkaði vildi hann ekki að hún færi úr hans höndum. Margar af þessum myndum endurbætti hann nýlega eftir að hann fór að vera í nýrnavélinni. Hann sagði okkur að við þá meðhöndlun hefði sér létt svo að stundum hefði verið eins og hulu væri svipt frá. Skyndilega sá hann gamlar myndir fyrir sér og við honum blasti hvað það var sem þurfti að bæta úr. Fór svo rakleitt heim og gerði verkin eins og hann hafði alltaf ætlað sér.
Verkamaður var ég hjá Jóhannesi einn vetur eftir stúdentspróf en þá var á ný hafist handa við húsið hans í Heiðarbænum sem staðið hafði uppsteypt en óklárað í nokkur ár. Listamanninum líkaði vel að ég kæmi þar fram í hlutverki eigandans, semdi við vinnumenn og héldi þeim til verka og ég gengi annars í þau verk sem ég sjálfur gat unnið. Venjuleg störf af þessu tagi voru Jóa ofraun; eitt símtal við iðnaðarmann af skárri gerðinni gat tekið hug hans í marga klukkutíma og eyðilagt alla sköpunargleði þann daginn. Betra að frændi sæi um það. Áhugasamir listaverkakaupendur áttu alltaf greiða leið að listamanninum. Allir voru velkomnir. Jói smurði brauð með hnausþykkri smyglaðri skinku. Rækjubrauðsneiðar og te. Svo sýndi hann þeim öll sín verk, nefndi aðspurður verð en lækkaði það svo áður en hann kláraði setninguna. Alveg ástæðulaust því myndir hans seldust vel, jafnvel hálfblautar í afmæli austur á landi. En sölumennska var fjarlæg listamanninum. Svo við ákváðum að leigja pláss. Allir áttu að koma til mín og skoða og kaupa. En auðvitað vildu allir miklu frekar hitta listamanninn sjálfan sem hélt áfram að taka á móti fólki alla tíð.
Á síðasta afmælisdag sinn 24. júní sl. var Jóhannes Geir hjá okkur Hrafnhildi í Fljótshlíðinni. Hann fékk litla afmælisköku og púrtvínsstaup. Hrafnhildur skrifaði Jói í deigið með puttanum og setti eitt kerti á. Hann blés á kertið og við höfðum svona smáafmæli. Eftir matinn hreiðraði hann um sig með litina og skissaði Eyjafjallajökul út um gluggann. Um kvöldið héldum við í Heiðarbæinn á ný. Ég hjálpaði frænda mínum að spenna á sig öryggisbeltið. Hann gerði að gamni sínu og bar þá athöfn saman við gamla tíma þegar lítill drengur kom til hans og bað hann að hneppa fyrir sig tölu með orðunum: "La dúmba lala."
Við Jói frændi hneppum nú ekki fleiri hnöppum hvor fyrir annan að sinni.
Blessuð sé minning Jóhannesar Geirs.
Óskar Magnússon.
Í frægri ritgerð sem nefnist "Undin og boginn" fjallar bandaríski bókmenntafrömuðurinn Edmund Wilson um gríska bogmanninn Filoktetes, höfuðpersónu í einu leikrita Sófóklesar, en hann þjáðist af svo illkynjuðu og fúlu fótameini að hann gat ekki dvalið innan um annað fólk. Því var hann skilinn eftir á eyðieyju, þar sem hann leið bæði líkamlegar kvalir og sálarþrengingar. Hins vegar var bogfimi hans slík að Grikkir töldu ógerlegt að vinna Trójuborg án hans. Því var gerður út af örkinni leiðangur til að stela frá Filoktetes boganum, sem mistókst vegna þess að einn leiðangursmanna taldi að án bogmannsins væri sjálfur boginn einskis nýtur. Í kjölfarið afréð Filoktetes að taka félaga sína í sátt og leggja þjóð sinni lið; greri þá und hans að fullu.
Fyrir Edmund Wilson er þetta leikrit eins konar dæmisaga um hlutskipti listamannsins. Samfélagið vill gjarnan hafa gott af listgáfum hans, telur þær jafnvel til menningarlegra nauðsynja, en á erfitt með að sætta sig við manninn að baki gáfunum, jafnt breytni hans sem opinskáa umfjöllun hans á einkalegum sálarþrengingum.
Mestan hluta ævi sinnar gekk Jóhannes Geir listmálari með und sem gerði honum erfitt að lifa eðlilegu lífi og þróa myndlist sína í samræmi við þá miklu hæfileika sem honum voru gefnir. Nú er sennilega ógjörningur að segja til um uppruna þessarar undar, en þó hygg ég að móðurmissir á unga aldri hljóti að hafa sett varanlegt mark á listamanninn. Eðlislæg ofurviðkvæmni og þær miklu kröfur, menntunarlegar, siðferðilegar og trúarlegar, sem faðir hans, skólamaðurinn Jón Þ. Björnsson, gerði til barna sinna á langri ævi, hafa einnig mótað persónuleika listamannsins, jafnvel um of. "Krafa hans til sjálfs sín var næsta óvægin: allt eða ekkert," segir Sigurjón Björnsson sálfræðingur um æskuvin sinn í bók frá 1985. Við hvert víxlspor varð Jóhannesi Geir við eins og hann hefði brugðist einhverjum, föður, látinni móður eða sjálfum sér, og var þá engu líkara en sektar- og vanmetakennd hans hans fengi útrás í líkamlegum sjúkdómum eða dauðadjúpu þunglyndi.
Framan af einkennist ævi Jóhannesar Geirs af reglubundnu uppnámi og flótta. Þrátt fyrir prýðilegar námsgáfur hvarf hann frá námi í Menntaskólanum á Akureyri. Að vísu hélst hann við í Handíða- og myndlistarskólanum um tveggja ára skeið, aðallega fyrir umönnun og sálgæslu Kurts Zier, en dvöl í Konunglegu akademíunni í Kaupmannahöfn varaði ekki nema eitt ár, 1948-49. Varð hún Jóhannesi Geir að litlu gagni, nema hvað honum auðnaðist að kynnast verkum annars þunglyndismanns í myndlist, Edvards Munch. Hér má reikna með því að skammvinn samskipti þeirra Jóhannesar Geirs og Ástu Sigurðardóttur, og sonurinn, Geir Reginn, sem þau eiguðust árið 1949, hafi aftur sett hið unga listamannsefni út af laginu.
Bersyndugur og uppfullur með allrahanda óvissu þurfti Jóhannes Geir síðan að horfa upp á hið listræna samfélag á Íslandi afneita þeim forsendum sem lágu til grundvallar myndlistinni sem hann hafði tileinkað sér með ærinni fyrirhöfn. Frá 1949 og nánast allan sjötta áratuginn réð ríkjum afstrakt myndlist, "væminn ófögnuður" að mati Jóns Stefánssonar, átrúnaðargoðs og sveitunga Jóhannesar Geirs. Sýning Jóhannesar Geirs á pastelmyndum í Listvinasalnum árið 1954 var sölluð niður, sýning í Regnboganum 1957 hlaut enga umfjöllun, en í kjölfarið fóru myndir eftir listamanninn smám saman að seljast þeim sem voru á höttum eftir mótvægi við afstraktlistina.
Rótleysi, drykkjuskapur og tíðar breytingar á vistarverum einkenndu næstu æviár listamannsins. Hann vissi hvað hann vildi mála, en ekki hvernig. Þessari tilvistarkreppu lauk ekki fyrr en um 1963, með myndröð sem Sigurjón Björnsson hefur líkt við siguróð Beethovens.
Þá er það sem Jóhannes Geir hóf að "vinna í sínum málum", eins og sagt er í dag, takast á við demóna sína. Mér er til efs að nokkur myndlistarmaður á Íslandi hafi gengið eins nærri sjálfum sér í verkum sínum eins og Jóhannes Geir gerir í "endurminningarmyndunum" frá 1963-70. Hann glímir við móðurmissinn í tilfinningaþrungnum myndum af jarðarförum, úr sláturhúsum, af sjóreknum líkum, trú og örvænting eru inntak myndanna af froðufellandi predíkara, og myndir af tötrughypjum og utangarðsmönnum eru opinská árétting á listamannshlutverki hans.
Þetta tímabil varð Jóhannesi Geir mikill hreinsunareldur. Vísast hafa einhverjar efasemdir og eftirsjá haldið áfram að sækja á hann. Alltaf var hann í þann mund að breyta til, gera eitthvað annað en það sem blasti við á staffelíinu hjá honum, kannski súrrealískar myndir frá Vigur. Á tímabili var hann stöðugt á leiðinni að hitta Björn bróður sinn í Kanada. En lund hans léttist og birti til muna yfir myndum hans, á því er enginn vafi. Varð hann eftir það helsti og eftirsóttasti málari ljóðrænna landslags- og mannlífsmynda á landinu.
Af því sem hér hefur verið sagt mætti ætla að Jóhannes Geir hafi iðulega verið erfiður í viðkynningu, þungur, einrænn. Ekkert er jafn fjarri sanni. Að sönnu gat hann verið misjafnlega stemmdur, einkum og sérílagi eftir að bæði nýru hans biluðu. En á góðri stundu var Jóhannes Geir með allra skemmtilegustu mönnum sem ég hef fyrirhitt, vel lesinn bæði á fagurbókmenntir og listasögu og hafði myndað sér marktækar skoðanir á því sem hann hafði lesið og séð. Fáir íslenskir listamenn hafa veitt mér eins greiðan aðgang að hugsunum sínum og viðhorfum. Einnig var hann vel máli farinn og ritfær í besta lagi. Raunar gat Jóhannes Geir ekki fengið af sér að fleygja rituðu máli, heldur hlóð hann í kringum sig fjöllum af dagblöðum, tímaritum og nýútkomnum bókum; var þá stundum undir hælinn lagt hvort gesturinn rúmaðist í því landslagi. Þá var Jóhannes Geir hermikráka og gat farið með kostulegan dellukveðskap úr heimahögunum, margraddaðan og með tilheyrandi látbragði.
Minnisstæðust er mér samt góðvild hans og greiðasemi; umhyggja hans fyrir ættmennum sínum og fyrrverandi fósturdóttur, og nærgætnin sem hann sýndi starfsbræðrum sínum sem komu í heimsókn og báru sig illa. Þar gat hann miðlað af eigin reynslu.
Ekki veit ég hvort und Jóhannesar Geirs greri nokkurn tímann að fullu, en það er trúa mín að hann hafi endað ævina í sátt við list sína og samfélag.
Aðalsteinn Ingólfsson.
Jafnt og þétt hverfa af sjónarsviðinu leikfélagarnir, sem löngum stundum undu sér saman við leiki á Sauðárkróki. Í Fjörunni, á Flæðunum, Mölunum, Nöfunum, við Fornósinn og ekki síst við ána og ósinn. Við erum orðnir gamlir og kveðjum hver af öðrum. Það er að vonum. En fyrir þá okkar sem eftir lifa er alltaf jafnsárt að sjá á eftir félögunum. Eftir verður tóm, sem ekki er unnt að fylla.
Jóhannes Geir Jónsson listmálari er einn þessara gömlu æskufélaga, sem nú hafa kvatt. Hann var afskaplega góður félagi. Og vináttan við hann hélst alla tíð í rúma sjö áratugi. Þó að oft væri vík milli vina slitnaði þráðurinn aldrei. Trygglyndi Jóhannesar var mikið. Ætti ég að velja honum einkunnarorð væru þau: trygglyndi, drenglyndi og heiðarleiki. Jóhannes átti allt þetta í ríkum mæli, auk vitaskuld hinna miklu hæfileika sem listmálari, einsog allir vita. Hann var listamaður af lífi og sál. Listin var líf hans og hann lagði alla sál sína í listina. Líf slíkra manna er sjaldnast auðvelt. Hugur þeirra er sem opin kvika og sé skapið heitt og tilfinningarnar ríkar er stutt í átök og storma. Þá ríður á að hægt sé að virkja hina miklu orku til sköpunar. Það tókst Jóhannesi þegar á leið ævina og þá urðu til hin miklu verk hans, sem lengi munu lifa. Á seinni árum var Jóhannes sístarfandi. Og undir lokin, eftir að mikil vanheilsa þjáði hann, var með ólíkindum hversu afköst hans voru mikil og góð. Hverja stund, sem hann gat í fætur stigið, notaði hann til að mála. Gleggst vitni um þetta var hin mikla og glæsilega sýning, sem hann hélt síðastliðið vor. Honum var mikið kappsmál að vinna til þeirrar sýningar, því að hann vissi vel að hverju dró.
Nú er þessi góði æskuvinur og vinur okkar hjóna og sveitungi horfinn okkur. Ekki njótum við lengur leiftrandi frásagnargáfu hans, hins tæra skagfirska húmors og vinhlýju. En minningin um góðan dreng lifir. Við Margrét sendum syni hans, systkinum og öðrum aðstandendum okkar innilegustu samúðarkveðjur.
Sigurjón Björnsson.
Að mönnum eins og Jóhannesi Geir Jónssyni er mikill sjónarsviptir þegar þeir falla frá og ég geri ráð fyrir að mörgum þeim sem þekktu hann vel og lengi þyki nú vera skarð fyrir skildi, þar sem hann áður var, því maðurinn var höfðingi í lund og aldrei smátækur í gerðum þegar hann leysti vanda þeirra sem til hans leituðu. Ég þekkti Jóhannes Geir frá minni fyrstu tíð, ef svo má segja, því hann ólst upp í næsta húsi við mig á Sauðárkróki. Þar voru feður okkar samstarfsmenn, börnin mörg á báðum heimilum (alls 18 börn) og á svipuðu reki, þannig að ekki gat hjá því farið að samgangur milli þeirra yrði mikill. Frá þessum árum minnist ég þess að Nonni, eins og hann var kalluður, átti alltaf í fórum sínum góðar teiknaðar myndir og það sagði hann mér síðar að eftir að hann missti móður sína ungur hefði hann fundið ríka þörf fyrir að tjá sig með því að teikna og lita og að hjá sér hefði sú þörf aldrei vikið sæti.
Það var þó ekki fyrr en veturinn 1950-51, enn á Sauðárkróki, sem við Jóhannes tengdum þau vináttubönd okkar á millum sem ekki rofnuðu meðan báðir lifðu. Þá hafði hann aflað sér menntunar í listgrein sinni, málaralistinni, bæði heima og erlendis og var að hefja langt og merkilegt ævistarf sem skilað hefur þjóðinni miklum og óbrotgjörnum menningarverðmætum. Tvær teikningar á ég eftir Jóhannes frá þessum tíma. Önnur er skopmynd af einum félaga okkar sitjandi við borð á hóteli, Villa nova, en hin virðuleg teikning af eldri borgara þessa tíma á Sauðárkróki. Jóhannes Geir var vel á sig kominn líkamlega um þessar mundir, í hærra meðallagi á vöxt, ljós yfirlitum, sterkur og samsvaraði sér vel. Jóhannes var maður hófsamur, sem hafði á yngri árum engan áhuga á víndrykkju og tóbaksreykingum. Það var ekki fyrr en löngu seinna að ég sá hann troða tóbaki í pípustert.
Jóhannes tók köllun sína, sem listamaður, ætíð alvarlega og var í samræmi við það óljúft að sinna öðrum og óskyldum störfum sér til framdráttar. Það og erfið markaðssetning fullunninna mynda varð til þess að framan af starfsferli var fjárhagur oft erfiður og róður þungur en úr þessu rættist svo vel um miðjan aldur hans að þá gat hann reist sér myndarlegt íveruhús með björtum vinnustofum og hafði auk þessa rúman fjárhag að því er séð varð. Jóhannes keypti mikið af bókum og átti gott bókasafn. Hann var mjög vel gefinn maður, víðlesinn, margminnugur og fróður og skopskyn hans og kímnigáfa var með þeim hætti að hann fór á kostum í sögum sínum og frásögnum um menn og málefni þegar hann var í matarboðum hjá okkur hjónum en hér var hann ætíð mikill heimilisvinur.
Ekki standa efni til að ræða frekar um listferil og list Jóhannesar Geirs, til þess skortir flest af því sem til þarf á þessum bæ. Hins vegar er ánægjulegt að geta minnst þess nú hve duglegur og harðfylginn hann var við listsköpun sína allra síðustu árin eða eftir að heilsan bilaði á þann veg að hann varð að fá blóð sitt hreinsað í nýrnavél þrisvar í viku hverri. Á þessum tíma fullvann hann margar myndir sem hann hafði áður lagt til hliðar, málaði nýjar og hélt glæsilega málverkasýningu. Sú sýning og hinar meistaralegu Sturlungumyndir hans skipa Jóhannesi Geir sess meðal fremstu listamanna þjóðarinnar þar sem margir eru kallaðir en fáir útvaldir. Jóhannes hafði miklar mætur á Sturlu Þórðarsyni, skáldi og sagnaritara, og honum fannst mikill fengur í því þegar ég gat fært honum ættartölu sem sýndi að hann er 21. liður, maður, frá honum kominn í móðurætt.
Syni Jóhannesar og gömlum nemanda mínum í gagnfræðaskóla, Regin Geir, flytjum við hjónin okkar innilegustu samúðarkveðjur, svo og eftirlifandi systkinum hans fimm og systkinabörnum.
Sigrún og Guðmundur Hansen.
Jóhannes Geir Jónsson verður þeim minnisstæður sem kynntust honum. Hann var norrænn rómantíker, sögumaður í myndum. Þeir Munch, Mikines, Söndergård og Jón Stefánsson voru hans menn. Í tónlistinni þeir Beethoven, Grieg, Sibelius og Mussorgskí. Hann var ríkur í anda, gjafmildur. Sterkur persónuleiki sem fórnaði öllu fyrir starf sitt sem landslagsmálari. En hann var líka snemma fínn teiknari og málari mannamynda. Við vorum nokkrir strákar sem vorum að mála myndir á árunum fyrir og um 1960. Við vorum að snúast í kring um Jóhannes sem vildi allt fyrir okkur gera. Hann gaf okkur liti, léreft og hvaðeina. Tók mann kannski með út í hraun til þess að glíma við blæbrigði mosans, landsins, fanga birtuna og bláma fjallanna. Hann gat málað meistaralega mynd með pastellitum úti á staðnum. Það réðu ekki allir yfir slíkri kunnáttu. Sama gerði hann á Ægissíðu eða niðri á Eyrarbakka. Snjór á landi, fjaran í svörtu og drungi til hafsins. Oft málaði hann þessar myndir miklu stærri á vinnustofunni, fáum dögum síðar. Manni fannst það magnað að koma til hans að áliðnum degi og sjá stóra, blauta, olíumynd á lérefti, ilmandi af franskri terpentínu, málaða í einni lotu sama dag. Að fara upp tröppurnar við hornið á Laugavegi 11 og Smiðjustíg og uppi hjá Jóhannesi stóð stór mynd, fullgerð og syngjandi tær. Það var næstum eins og að setja hans heittelskuðu Kerala-svítu á fullt og hlusta. Stundum var vinum hans boðið á tónleika. Lokað var öllum dyrum og gluggum og plata sett á fóninn. Reyndar kom fyrir að hann stóð fyrir kvikmyndasýningum. Sýndar voru klassískar, rússneskar myndir eftir Eisenstein, Pudovkin, Bondarsojúk o.fl. Félagsskapurinn sem fyrir þessu stóð hét Geirfilm, með heimilisfang á sama stað. Málið var að MÍR lánaði ekki kvikmyndir til einkaaðila. Þá hlupu þeir Reynir Oddsson, kvikmyndamaður, Steinþór Sigurðsson, málari o.fl. undir bagga, stofnuðu "félag" og fengu lánaða sýningavél. Bíóið var náttúrlega vinnustofa Jóhannesar. -Það má segja margar skondnar sögur frá þessum árum í Þingholtunum. Sá sem skrifar þessar línur á mikið Jóhannesi að þakka. En alltaf reyndist erfitt að launa rausn hans og stórhug; slíkt fannst honum þunnt hjal. Honum var eiginlegt að leiða hjá sér slíka smámuni. Jóhannes Geir var óvenjulega geðríkur maður, fjölgáfaður og víðlesinn, tryggur og einlœgur. Hann gat verið þungur á bárunni en þó undarlega léttur líka, - leiftrandi fyndinn. Hann gat leikið heila gamanþætti, þar sem hann hermdi eftir sveitungum sinum á "Króknum", okkur hinum til mikillar skemmtunar. Hann var átakamaður sem málari. Málaði kröftugar myndir og lætur eftir sig mikið verk. -Minningin er blandin trega um mikinn mann og góðan vin.
Tryggvi Ólafsson.
"Að heilsast og kveðjast, það er lífsins saga." Jóhannes Geir listmálari hefur kvatt þennan heim. Ég hafði þekkt hann frá unga aldri, bæði meðan við áttum báðir heima á Sauðárkróki og svo eftir að við fluttumst suður á bóginn, hann til Reykjavíkur og ég til Akraness. Ég heimsótti hann æði oft á vinnustofuna hans við Bergþórugötuna og einnig í Árbæinn eftir að hann flutti þangað.
Það var notalegt að sækja hann heim. Ætíð var heitt á könnunni og mér var það mikil lífsfylling að sjá það nýjasta sem hann var að mála hverju sinni. Hann hafði ríka og leiftrandi frásagnargáfu og því var óborganlegt að hlýða á frásagnir hans.
Jóhannes Geir var frábær listamaður, sannur, hreinn og trúr list sinni. Hans verður lengi minnst fyrir verkin sem hann málaði og nefndi "Á Sturlungaslóð í Skagafirði". Sýna þau atburði sem gerðust á 13. öld. Ekki síður munu minningamyndir frá æskudögum hans á Sauðárkróki halda nafni hans á lofti.
Jóhannes Geir var afkastamikill málari og myndefnið var gjarnan náttúran og landið. Ég leyfi mér að fullyrða að hann var fremsti landslagsmálari okkar er hann féll frá.
Ég sakna vinar. Nú verða ferðirnar í Heiðarbæ ekki fleiri. Ég sendi aðstandendum og vinum hans hugheilar saknaðarkveðjur.
Hörður Pálsson.
Hjartað samsvarar ekki takmörkunum sínum
ljóðið ekki veruleikanum,
veruleikinn ekki draumi Guðs.
Hvers konar samtal er það sem breytir þér
án þess að þú breytist sjálfur?
Leitaðu ekki í þöglu grasinu,
leitaðu að þöglu grasinu.
(Bo Carpelan, þýð. Njörður P. Njarðvík.)
Jafnþakklátur er ég fyrir samfylgdina með Jóhannesi Geir á vegferð lífsins sem mér nú veitist erfitt að finna réttu orðin. Fyrir æði ólífsreyndan landsbyggðardreng hér í bæ snemma á sjöunda tug síðustu aldar víkkaði það sjóndeildarhringinn ekkert smáræði að fá tækifæri til að kynnast Jóhannesi Geir. Þá var margt að gerast. Manni var endanlega að verða ljóst að ljóð þurfa ekki að vera rímuð til að vera góð, leiksýningar ekki endilega hraðar og fyndnar, kvikmyndir ekki hlaðnar spennandi atburðarás nema síður sé, tónlistin ekki röð einfaldra laglína og málverkið ekki nostursamleg stæling á fyrirmynd. Það var eitthvað annað og meira sem skipti máli í listinni.
Hér var Jóhannes sem himnasending: Það er myndbyggingin, litasamspilið, stemningin, krafturinn, dramað og dulúðin, persónuleg og tilfinningaleg tjáning höfundarins, upplifunin og andi verksins - þetta sem skilur kjarnann frá hisminu - og raunverulega list frá skrautlegum sjónhverfingum og skarkala skemmtanaiðnaðar. - Jóhannes var óþreytandi að útlista lögmál listarinnar og auðvitað málverksins sér í lagi. Fígúratíf og abstrakt list er jafnrétthá. Listgildi verksins eitt skiptir máli. Listsköpunin er listamanninum eða skáldinu nauðsynleg útrás sterkrar innri tjáningarþarfar - og um leið kraftbirting djúpra sammannlegra kennda og viðleitni til að höndla samspil hinna eilífu gilda og síbreytileika stundarinnar, afhjúpa og endurskapa tíðarandann. Allar listgreinar voru af einum meiði í augum Jóhannesar, þegar unnið er af heilindum.
Mér fannst ég verða að skrá hér þetta brot af "kenningum Jóhannesar" eins og ég nam fræðin!
Jóhannes kunni vel þá list að mæta hlustanda sínum og viðmælanda þar sem sá síðarnefndi var staddur á þroskabrautinni. Fyrir mér var Jóhannes alla tíð sem sífrjór og lifandi menningar- og listaháskóli í eigin persónu. Hann sagði mér fyrstur að eitt merkilegasta samtíðarskáldið héti Stefán Hörður. Hann kynnti fyrir mér Tarje Vesaas og Kafka, að ógleymdum Hamsun sem hann hafði mikið dálæti á. Snemma kom hann færandi hendi með ævisögu Edvards Munch og sinfóníur Sibeliusar. Hann dáði Eisenstein og Bunuel auk fjölda annarra snillinga. Frásagnarmaður var hann mikill, fróður og lesinn, gæddur málsnilld, orðheppni og húmor.
Aldrei heyrði ég klaufalega eða vanhugsaða athugasemd frá Jóhannesi svo ég muni, hann var þungavigtarmaður hvar sem hann bar niður. Jóhannes var í alla staði drengur góður, hjálpfús, greiðvikinn og örlátur. Hæst ber líklega stórhöfðinglegan stuðning hans við Íslensku óperuna er hún var að hefja feril sinn undir stjórn Garðars Cortes. Jóhannes var mikill óperuunnandi og hreifst af þessu framtaki.
Fyrir tveimur árum greindist hjá honum alvarlegur sjúkdómur sem varpar ljósi á þreytu hans og þróttleysi nokkur ár þar á undan. Eftir að hann fékk rétta meðferð, og þó að hún væri erfið, tók hann einhverja mestu skorpu á sínum ferli eins og nýafstaðin sýning hans í Húsi málarans bar glæsilegan vott um. Sköpunarkrafturinn var enn mikill er síðasta áfallið kom, snöggt og alltof snemma.
"Ævilangt starf listamanns er skammvinnt augnablik, en veröld listarinnar endalaus og óþrjótandi viðátta og þar verður aldrei komizt á leiðarenda," segir Jóhannes sjálfur í niðurlagi snjalls viðtals við Einar Kristjánsson frá Hermundarfelli 1972. Nú bíður það góðra manna að rannsaka og skrá ævistarf Jóhannesar og gefa svo út veglega listaverkabók um hann með góðu sýnishorni af skrifum hans og viðtölum, þar sem skoðanir hans koma vel í ljós. Slíkt væri menningarauki.
Hér skal áð - og þökkuð aftur gefandi vinátta sem aldrei bar skugga á í hretum lífsins. Þessi kveðjustund er allþungbær, en sýn Jóhannesar Geirs, öflug nærvera og hugblærinn lifir. Syni hans, systkinum, frændfólki og tengdafólki öllu og öðrum nánum vinum hans votta ég innilega samúð.
Magnús Skúlason.
Það var um sumarið 1980 sem ég kynntist Jóhannesi Geir, þannig vildi til að það var verið að undirbúa sumarsýningu í Norræna húsinu og hafði Jói verið beðinn um að sýna. Hann tók vel í það en þegar til kom hafði hann ekki myndir í allt húsið, það var alltaf erfitt að halda í myndir því aldrei var friður fyrir fólki sem vildi eignast þær, svo hann hóaði í vini sína, þá Benedikt Gunnarsson og Guðmund Elíasson. Síðan hafði hann uppi á mér, stráknum, nýkomnum frá námi í Kaupmannahöfn og nýfluttum í Árbæinn. Í kjölfar þessarar sýningar hófst vinátta okkar og hélst hún alla tíð síðan og var hann mér hinn besti vinur og lærifaðir. Við fórum saman í skissuferðir og máluðum myndir úti í náttúrunni og var það mér mikill skóli.
Jóhannes var mikill náttúrumálari, landið og birtan var hans aðal í málverkinu síðustu áratugina og hafði hann mikið vald á öllum veðrabrigðum og gerði þeim góð skil. Einnig var hann góður sögumaður og hafði gaman af að segja frá og sagði mér að ef málverkið hefði ekki tekið völdin hefði hann orðið rithöfundur. Við spjölluðum mikið um listina og hvert stefndi í þeim efnum, hann var opinn fyrir öllu sem vel var gert og þar sem upplifunin var í fyrirrúmi. "Það verður að upplifa hlutina," voru hans einkunnarorð. Tilgerð og yfirborðsmennska var ekki honum að skapi enda var hann hreinn og beinn, bæði í listinni og lífinu. Eitt sinn er við vorum á flugi í listaumræðunni sagði hann mér draum sem hann hafði dreymt og þótti ansi lýsandi um viðhorf listsögufræðinga og hvert stefndi í nútímalistinni eins og hún er kölluð. Draumurinn var þannig að listsögufræðingur hafði boðið honum í mat heim til sín og Jói þiggur boðið. Þegar hann mætir er honum boðið til borðs sem er búið að leggja á allt það fínasta leirtau sem til er, hann sest og á móti honum gestgjafinn. Síðan er farið að bera fram kræsingarnar og kemur þá hin fínasta steik en pökkuð inn í lofttæmt plast og þá líst Jóa ekkert á blikuna en lætur á engu bera, síðan koma bakaðar kartöflur einnig í plasti og þá sósa og grænar baunir og hver baun pökkuð í plast. Þá fer að fara um listmálarann og hann sér fram á að erfitt verði að gera sér þetta að góðu því að erfitt reynist að pilla plastið af matnum. Í vandræðum sínum verður honum litið inn í eldhúsið og þar situr hitt heimilisfólkið og er að gæða sér á ósköp venjulegum mat, svo hann segir mjög kurteislega við gestgjafann sem situr einn á móti honum hvort ekki sé í lagi að færa sig inn í eldhúsið og borða það sem hinir eru að gæða sér á því að það sé ógerningur að borða matinn framreiddan á þennan hátt og spyr hvort þetta sé nú nauðsynlegt. Þá svarar listsögufræðingurinn: "Jóhannes, það verður að tilreiða hlutina rétt."
Ég sendi aðstandendum samúðarkveðjur og þakka Jóhannesi fyrir ómetanlega vináttu.
Sigurður Þórir.
Skjótt skipast veður í lofti. Þetta átti við sunnudaginn 29. júní sl. þegar Jóhannes Geir kvaddi þetta tilverustig. Ég var staddur í litlu húsi við sjávarkamb á Eyrarbakka þegar óvænt símtal að morgni dags frá Línu systur hans tilkynnti mér andlát vinar míns. Ég minnist kynna minna af listamanninum rúma þrjá áratugi aftur í tímann og bar aldrei skugga á. Fjölmargar ferðir að sjávarströnd og upp til heiða á Reykjanesskaga, Jóhannes alltaf með olíupastelliti og blokk og hvatti mig oft til að taka pappír og liti með. Hann byggði sér hús, teiknað af Stefáni bróður hans, á Heiðarbæ 17 skammt frá vatnsbakkanum, fyrir ofan stíflu. Fuglarnir voru vinir hans og fengu nóg æti þegar harðnaði á dalnum. Sömu álftahjónin ár eftir ár og fylgst með ungunum. Hrafninn fékk sérfæði og oft var ég sendur niður á Kirkjusand að sækja mör. Það þurfti sérinnkaup fyrir smáfuglana. Alltaf sama hógværðin og umhyggjusemin, sama gilti með mannfólkið. Húsið var ósvikið listmálarahús. Góð vinnustofa með þakgluggum og sterkri raflýsingu. Málverkageymsla og aðstaða til að sýna verkin. Vinnuaðstaða fyrir nemendur hans, t.d. hýsti hann myndlistarklúbb Flugleiða um árabil. Stofurnar með sterkum og vönduðum húsgögnum, bókaskápum, sem náðu upp undir loft, með málverkum á milli eftir ýmsa listmálara. Jóhannes átti vandað bókasafn og las nánast allar bækur, sem hann eignaðist, og þær voru margar og efnið fjölbreytt. Stundum býsnaðist hann yfir því hvað hann keypti mikið af bókum og taldi hann að sum skáldin í dag stæðust ekki samanburð við eldri skáld þjóðarinnar. Svo má ekki gleyma Íslendingasögunum sem hann lifði sig inní og kunni flestum betur og túlkaði atburði úr í myndum sínum. Ég minnist þess að þegar ég lánaði honum bókina Gissur jarl eftir Ólaf Hansson var hann mjög ánægður með söguskýringar hans.
Stundum hafði ég það á tilfinningunni að Jóhannes væri einfari og oft var ekki talað mikið fyrsta klukkutímann, kannski lesið í bók eða horft á sjónvarp, helst ferðaþætti eða dýralífsmyndir á breiðbandinu en svo hófst oft umræða um ákveðna bók, rithöfund, listmálara, tónlist eða gömlu góðu dagana og færðist hann þá allur í aukana og flutti langar ræður og sagði svo gjarnan: "Þú bara segir já við öllu sem ég rausa," og hló við. Svo er annað sem ekki styður einfarakenninguna og það er hvað hann hafði gaman af að taka á móti gestum, ekkert til sparað, fékk mig til að keyra sig í búðina, þegar hann ákvað að ekki væri nóg í búrinu, til að veisluborðið væri fullkomið. Myndlistarklúbbur Flugleiða naut góðs af rausnarskap hans.
Jóhannes Geir var virtur sem listamaður og elskaður af vinum sínum sem voru ávallt tilbúnir að aðstoða hann í smáu sem stóru. Hann var svo lánsamur að hafa góða nágranna handan götunnar, sem litu til hans daglega, frænku sem kom að staðaldri og systur sem dáðu bróður sinn. Ég votta aðstandendum Jóhannesar dýpstu samúð.
Guð blessi þig.
Guðmundur Snorrason.
Sunnudaginn 13. júlí, 2003 - Minningargreinar
JÓHANNES GEIR JÓNSSON
Jóhannes Geir Jónsson fæddist á Sauðárkróki 24. júní 1927. Hann lést á Landspítala - háskólasjúkrahúsi 29. júní síðastliðinn og var útför hans gerð frá Dómkirkjunni 8. júlí.
Jóhannes Geir Jónsson fæddist á Sauðárkróki 24. júní 1927. Hann lést á Landspítala - háskólasjúkrahúsi 29. júní síðastliðinn og var útför hans gerð frá Dómkirkjunni 8. júlí.
Nú er Jóhannes Geir frændi minn og vinur er allur, þá rifjast upp fyrir mér margar dýrmætar minningar liðinna daga og ára. Við vorum jafnaldrar, vorum í sama bekk barnaskólans á Króknum. Við fermdumst saman. Jóhannes var góður námsmaður og snemma komu í ljós listrænir hæfileikar hans. Hann var síteiknandi og ekki fór milli mála hvert stefndi. Hann ólst upp í stórum systkinahópi og varð fyrir því að missa móður sína 5 ára gamall. Móðurmissirinn var honum mjög sár og átti eftir að hafa áhrif á sálarlíf hans. Sagt er að fyrsta myndin, sem vitað er að Jóhannes hafi teiknað, nokkru eftir lát móður hans, hafi verið af stiga er ná átti til himins. Hann þurfti að brúa mikið skarð sem rofnað hafði í líf hans.
Eftir tveggja ára nám í Menntaskólanum á Akureyri hóf Jóhannes nám við Myndlista- og handíðaskólann í Reykjavík. Síðan sigldi hann til náms við Konunglegu akademiuna í Kaupmannahöfn og nam þar undir handleiðslu Axels Jörgensens. Á þessum tíma voru allmargir efnilegir íslenskir málarar við nám ytra. Eftir heimkomuna dvaldi Jóhannes um skeið í heimahögum á Sauðárkróki. Krókstímabilið er af mörgum talið mikilfenglegasta málaraskeið Jóhannesar.
Á þeim árum málaði hann myndina Jarðarför á Króknum, Runólf predikara og margar fleiri. Sjá má í þessum myndum áhrif frá norska málaranum Edvard Munch.
Jóhannes Geir unni heimaslóðum í Skagafirði. Hann málaði m.a. eftir óskum Skagfirðinga listaverkaröðina er hann nefndi "Á Sturlungaslóð í Skagafirði." Munu þau listaverk ásamt mörgum öðrum lengi halda nafni hans á lofti. Eftir að Jóhannes flutti suður byggði hann sér hús að Heiðarbæ 17 í Reykjavík, á fögrum stað.
Jóhannes Geir var fríður maður sýnum, ljós yfírlitum, þykkur undir hönd og herðabreiður. Hinn karlmannlegasti. Ég get hugsað mér hann sem Kára er hann fann Njálssonu í Skotlandsfjörðum, þar sem hann stendur í stafni skip síns með gylltan hjálm á höfði, ljóst hárið bæði mikið og fagurt og með gullrekið spjót í hendi. Sú mynd hæfir vel minningunni um Jóhannes Geir.
Jóhannes Geir var greindur vel og víðlesinn. Hann var hjartahlýr maður og hjálpsamur. Hann tók jafnan máli lítilmagnans og var manna fyrstur til, ef einhver þurfti hjálpar við. Hann var frændrækinn og glaður í góðra manna hópi. Hans er nú saknað af frændum hans og vinum.
Ég flyt syni hans og systkinum að lokum samúð mína og bið Guð að blessa hann í þeim heimi er hann er horfínn til.
Árni Sigurðsson.
Hann útbjó búr handa fuglinum sem hann kallaði Picasso. Hverfiskötturinn hafði verið að ónáða hann svo eitthvað varð að gera. Hann setti búrið utan við endagluggann í Heiðarbæ 17. Þaðan gat hann fylgst með honum og fætt hann. Kettinum gaf hann hinsvegar rækjur á disk við hinn enda hússins. Hann skyldi ekki hlunnfara. Þetta var jú bara hans eðli. Þannig var föðurbróðir minn Jóhannes Geir, eða Nonni Jóns kennara einsog hann var kallaður í heimbæ sínum, Sauðárkróki.
Þetta er ein af mörgum góðum og skemmtilegum minningum sem ég á um minn kæra frænda. Það var alltaf uppbyggjandi að vera nálægt honum. Hann var hafsjór af fróðleik hvort sem um var að ræða myndlist, tónlist eða ritlist. Við sátum gjarnan saman hér á árum áður með kaffibolla og hlustuðum á Sibelius eða Rachmaninoff og hann lýsti fyrir mér litum og landslagi sem hann skynjaði gegnum tónlistina. Hann kunni þetta allt saman utan að.
Stundum fengum við okkur bíltúr út fyrir bæinn, þá skissaði hann gjarnan ef hann fann rétta mótífið og réttu birtuna. Svo enduðum við ferðina með því að setjast niður og fá okkur eitthvað í svanginn. Þetta voru góðar og ógleymanlegar stundir.
Eitt sinn er ég bauð honum í mat þá var hann ekki í stuði og efins um það hvort hann ætti að nenna að koma eða ekki. Ég sagði við hann: "Ekkert mál, Nonni minn, en ef þú vilt koma þá er hér lambahryggur á boðstólum í kvöld." Þá kom þessi setning sem ég aldrei gleymi: "Já, ég verð nú hryggur ef ég fæ ekki hrygg í kvöld." Og þar með ákvað hann að nenna að koma. Þetta er bara brot af því sem ég man af samskiptum okkar Nonna. Hann var mér alltaf ástríkur frændi og bar mikla umhyggju fyrir drengnum mínum. Skarð hans verður ekki fyllt en hann mun lifa í hjarta okkar.
Blessuð sé minning Jóhannesar Geirs.
Hrönn Geirlaugsdóttir.
Fylkismenn hafa séð á eftir kærum vini, nú þegar Jóhannes Geir, listmálari og Fylkisvinur, er látinn.
Upphaf þeirra kynna má rekja aftur um rúman áratug, þegar við sem störfum fyrir knattspyrnudeild félagsins gerðumst eitt sinn sem fyrr stórhuga og hugðumst standa fyrir happdrætti eitt vorið.
Ekki minna en 100 vinningar skyldu vera í boði, en hvað ætti að vera í 1. vinning? Og tryggja sölu á öllum miðunum? Eftir smávangaveltur kom bara eitt upp í hugann, því niður við stíflu í Heiðarbænum bjó maður einn er Jóhannes Geir hét, landsfrægur listmálari og góður maður heim að sækja. Í heimsókn var farið og tilefnið kynnt, beiðni borin upp um góðan stuðning af hans hálfu. Í stuttu máli sagt brást Jóhannes Geir vel við og kvaðst stoltur yfir að til sín væri leitað til að styrkja íþróttastarfið í hverfinu.
Til baka var svo snúið með stórt olíumálverk af Heklu og hennar nágrenni, að sjálfsögðu voru einnig á myndinni nokkrir menn á hestum eins og á svo mörgum myndum sem hann málaði, þessi mynd prýðir nú einhverja fallega stofu í Árbæjarhverfinu.
Eftir að þessi kynni voru komin á varð ekki aftur snúið. Árviss samskipti við Jóhannes Geir í sambandi við herrakvöld Fylkis á hverju ári fylgdu í kjölfarið. Jóhannes Geir var, eins og áður sagði, góður maður heim að sækja. Oft var honum skutlað upp í búð ef hann var ekki viss um að nóg væri til með kaffinu, og var ljúft að aðstoða hann.
Þær eru orðnar margar myndirnar sem boðnar hafa verið upp hjá okkur Fylkismönnum eftir hann. Myndir úr Elliðaárdalnum sem við höfum höndlað með eru allar ólýsanlega fallegar og ótrúlegt hvað maðurinn hafði næmt auga fyrir því sem er í dalnum okkar.
Eitt var það sem hann vildi ekki missa af, það var þorramaturinn á herrakvöldunum, oftast var sendur heim til hans stór bakki af mat, honum til mikillar gleði.
"Hvernig gengur ykkur svo í boltasparkinu?" spurði hann ef við hittum hann á göngu um dalinn. "Bara vel," var svarað að bragði, svo var ekki farið dýpra í þá sögu.
Með Jóhannesi Geir er horfinn vinur okkar sem var stoltur af því að vera Árbæingur og Fylkismaður.
Hann bjó á besta stað í hverfinu, niður við stíflu þar sem alltaf var eitthvað að gerast, menn að skokka, iðandi fuglalíf, haustið með sínar frostrósir, endalausa litafegurð, veturinn með börnum á skautum, hvítri snjósæng yfir öllu og síðast en ekki síst vorið, þegar allt lifnar á ný.
Svanir með unga við stofugluggann var árviss viðburður í lífi Jóhannesar Geirs, sem var svo sannarlega maður sem sá og lifði lífinu í lit.
Við Fylkismenn kveðjum þig nú í hinsta sinn með miklum trega en jafnframt miklu þakklæti fyrir það örlæti sem þú sýndir okkur og þá fegurð sem þú deildir með okkur.
F.h. knattspyrnudeildar Fylkis,
Guðmundur Sigurðsson og Valdimar Steinþórsson.
